كمالالدين با يك ((اقول)) آغاز ميشود. ولي مصطفي نظيف در كتاب اخيرش دربارهٴ ابن هيثم(1942) ميگويد كه متن اصلي را نميتوان از
تنقيح تفكيك كرد.
كمالالدين تنقيح را به شرح كتاب المناظر محدود نساخته، بلكه تعدادي ديگر از آثار كوچكتر ابن هيثم را بررسي كرده، كه اين موجب حفظ آن متنها يا كمك به تصحيح آنها شده است.
يادداشتي دربارهٴ قَـرافي (سيزدهم ـ 2)
از آنجا كه در ج 2 از قَرافي ذكري نشده، يادداشت زير براي جبران مافات اضافه ميشود.
شهابالدين ابوالعباس احمد بن ادريس صَنهاجي بَـهنَـسي قَـرافي. متكلم بربر مصري.
صنهاجي حاكي از انتساب او به قبيلهٴ بربر صنهاجه و نسبت قرافي از قرافه است كه گورستاني بود در قاهره. او در بَهنَـسا به دنيا آمد (اوكسيرينكوس قديم در حاشيهٴ صحراي ليبي، در ناحيهٴ بنومزيد، حدود '30ه28 شمالي)؛ معروفترين فقيه مالكي قاهره در عصر خود شد و در جمادي ثاني 684 ه .ق در ديرالطين1 وفات يافت. آثار متعددي در زمينهٴ فقه مالكي، دفاع از اسلام در برابر يهوديان و مسيحيان، مخصوصاً رسالهاي خطاب به بولس الراهب، اسقف مليكي صيدا2 نوشت، كه ميتوان آن را بهترين دفاعيهٴ اسلامي دانست. ما بيشتر به يك اثر علمي او نظر داريم بهنام كتاب
الاستبصار في ما تدركه الابصار،3 كه در سال 1239 بهخاطر سوٴال امپراتور فردريك دوم از ملك كامل ايوبي، به نوشتن آن پرداخت. اين رساله شامل توضيحي دربارهٴ رنگينكمان است.
نخستين مشاهـدات شفـق قطبـي
در مجلدات قبل در رابطه با يك دايرةالمعارف نروژي (سيزدهم ـ 1)، ذكري از شفق قطبي كردهام، كه در آن كتاب به اختصار توصيف شده و مورد بحث قرار گرفته است. اگر دقيق ميشدم، مراجع بيشتري را ميشد يافت، چون فهرستهاي مفصلي از شفق قطبي از سال 4502 به بعد در دست
J. J. Dortous de Mairan (1681-1771): Traite physique et historique de l'aurore boreale (Memoires de l'Acad. royale des sciences 1733, 281p. quarto , paris 1731) .
كه در قطع كوچكتر در سال 1735 در آمستردام تجديد چاپ شده است. تحرير دوم خيلي مفصلتر است. (602 ص رحلي، پاريس 1754). فهرست سال 1731 شامل 229 شفق قطبي از سال 502 تا 1731 است و در فهرست سال 1754 تعداد 2137 مورد آمده كه 1441تاي آن مستقل از يكديگر بوده است.